İran’ın Çekilmesi Sonrası Dünya Kupası İptalleri Yeniden Gündemde

İran’ın çekilmesi sonrası, Dünya Kupası tarihinde boykot ve iptal tehditleriyle gündeme gelen diğer olayları inceliyoruz.

İran, 2026 Dünya Kupası’ndan çekilme kararıyla futbol dünyasında büyük bir şok yarattı. Bu karar, Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney’in öldürülmesi ve ABD ile askeri çatışmanın başlamasının ardından geldi.

ABD turnuvanın ortak ev sahiplerinden biri olduğu için İranlı yetkililer, milli takımın turnuvada oynamasının “imkânsız” olduğunu belirtiyor. Buna rağmen FIFA, krizin büyümesini engellemek için hızlı bir açıklama yaptı ve operasyon direktörü Heimo Schirgi, İran çekilse bile Dünya Kupası’nın planlandığı şekilde düzenleneceğini söyledi.

Dünya Kupası’nın savaş zamanlarında dahi insanları bir araya getiren bir etkinlik olması gerektiğini de vurguladı. Öte yandan FIFA Başkanı Gianni Infantino, İran’ın elemelerden geçerek hak kazandığı 48 takımlı turnuvaya katılımının hâlâ mümkün olduğunu ve “memnuniyetle karşılanacaklarını” ifade etti.

Buna rağmen İran’ın ani çekilişi birçok taraftarı geçmişi düşünmeye sevk etti. Bir takımın açılış maçına bu kadar kısa süre kala turnuvadan çekilmesi nadir görülen bir durum olsa da Dünya Kupası daha önce de küresel siyasetin etkisi altında kalmıştı. Burada, II. Dünya Savaşı sırasında iptal edilen yıllardan 1960’lar ve 70’lerdeki ünlü boykotlara kadar turnuvanın tarihine dönüp bakıyor ve dünyanın en büyük spor organizasyonunun tarihin en zorlu dönemlerinde bile nasıl ayakta kalmayı başardığını inceliyoruz.

Tarihte Dünya Kupası'nın İptal Edildiği Durumlar

Dünya Kupası tarihinde jeopolitik gerilimler ve küresel çatışmaların birçok örneği bulunsa da turnuva yalnızca iki kez iptal edilmiştir. Her iki durumda da sebep II. Dünya Savaşı olmuştur; 1942 ve 1946 turnuvaları bu nedenle düzenlenmemiştir.

1942 turnuvası, savaş tam anlamıyla başlamadan önce bile belirsizlik içine girmişti. Nazi Almanyası ev sahipliği için adaylık başvurusunda bulunmuş ve favori olarak görülüyordu. Ancak 1939 yılında Polonya’yı işgal etmeleri üzerine FIFA turnuvayı tamamen iptal etti.

Savaş 1945 yılında sona ermiş olsa da 1946 Dünya Kupası’nın düzenlenmemesine karar verildi. Altı yıl süren küresel çatışma dünyanın büyük bölümünü — özellikle Avrupa’yı — büyük bir kargaşa içinde bırakmıştı. Futbol altyapısı ciddi şekilde zarar görmüş, birçok kulüp ve milli takım dağılmış ya da faaliyetlerini durdurmuştu; çünkü oyuncular ve kaynaklar savaş çabalarına yönlendirilmişti.

Sonuç olarak uluslararası futbolun en prestijli organizasyonu ancak 1950 yılında yeniden düzenlenebildi ve bu durum Dünya Kupası için 12 yıllık bir aranın sona erdiğini gösterdi.

Dünya Kupası'nda Boykotlar ve Çekilmeler

İran, 1970’lerden bu yana Dünya Kupası’nı boykot eden ilk ülke olsa da turnuvadan çekilmeler futbol tarihinde hiç de görülmemiş bir durum değildir. Aşağıda Dünya Kupası tarihindeki boykot örneklerine göz atıyoruz.

1. 1930: Avrupa’daki birçok ülke, Güney Amerika’ya ulaşmak için gerekli olan üç haftalık transatlantik yolculuk nedeniyle Uruguay’da düzenlenen 1930’daki ilk Dünya Kupası’nı boykot etti. Avrupa’dan yalnızca dört takım turnuvaya katıldı: Fransa, Belçika, Romanya ve Yugoslavya.
2. 1934: Uruguay, 1930 Dünya Kupası’na katılmayan Avrupa takımlarına karşılık olarak İtalya’da düzenlenen 1934 turnuvasını boykot etti. İlk Dünya Kupası’nı kazanan Uruguay böylece unvanını savunmayan ilk — ve hâlâ tek — şampiyon oldu.
3. 1938: Fransa’nın ev sahibi olarak seçilmesinin ardından Uruguay ve Arjantin turnuvadan çekildi. Her iki ülke de Dünya Kupası’nın her dört yılda bir Avrupa ve Güney Amerika arasında dönüşümlü olarak düzenleneceğini bekliyordu ve bu kararı söz konusu gayriresmî anlaşmanın bozulması olarak gördüler.
4. 1950: Hindistan, Brezilya’da düzenlenen turnuvaya seyahat masrafları nedeniyle katılmamayı tercih etti. İskoçya da 1949/50 British Home Championship’te (Birleşik Krallık ülkeleri arasında düzenlenen ve artık yapılmayan bir turnuva) İngiltere’nin ardından ikinci sırada yer aldığı için “ikinci en iyi” Birleşik Krallık takımı olarak katılmayı reddederek turnuvayı boykot etti.
5. 1958: Türkiye, Endonezya, Mısır ve Sudan; İsrail ile karşılaşmak zorunda kalacakları için Dünya Kupası elemelerine katılmayı reddetti. O dönemde Orta Doğu’daki gergin siyasi ortam nedeniyle birçok takım İsrail ile aynı sahaya çıkmayı kabul etmedi.
6. 1966: FIFA’nın Afrika ülkelerine turnuvada garanti bir yer verilmeyeceğini açıklamasının ardından tüm Afrika ülkeleri elemelerden çekildi. Bu protesto etkili oldu ve Afrika’ya 1970 Dünya Kupası için ilk otomatik katılım hakkı verildi.
7. 1974: Sovyetler Birliği, Dünya Kupası play-off maçında Şili ile oynamayı reddetti. Bunun nedeni maçın, General Augusto Pinochet’nin askeri darbesinin ardından anti-komünist rejim tarafından bir gözaltı merkezi olarak kullanılan Santiago Ulusal Stadyumu’nda oynanacak olmasıydı. Stadyumda siyasi tutukluların tutulduğu ve bazı durumlarda idam edildiğine dair haberler çıkınca SSCB bu stadyumda oynamayı kabul etmedi.

Dünya Kupası'nda Yasaklar

Bazı ülkeler Dünya Kupası’ndan çekilmeyi tercih ederken, bazıları ise turnuvaya katılmaktan tamamen men edilmiştir. Yıllar boyunca FIFA ve uluslararası otoriteler; siyasi nedenler, kural ihlalleri ve daha geniş çaplı küresel çatışmalar nedeniyle çeşitli yasaklar uygulamıştır. İşte en dikkat çekici örneklerden bazıları:

1. 1950: Almanya ve Japonya, II. Dünya Savaşı’nın ardından yenilen iki gücü uluslararası alanda izole etmeye yönelik daha geniş kapsamlı çabaların bir parçası olarak 1950 Dünya Kupası’na katılmaktan men edildi. Daha sonra Alman futbolu Doğu Almanya ve Batı Almanya olarak iki ayrı takıma bölündü ve ülke 1990’daki yeniden birleşmeye kadar tek bir takım olarak yeniden mücadele edemedi.
2. 1966-1990: Güney Afrika, ülkedeki Apartheid (ırk ayrımcılığı) politikaları nedeniyle yaklaşık otuz yıl boyunca Dünya Kupası’ndan men edildi. Bu yasak, FIFA tarihindeki en uzun süreli men cezası olarak kayıtlara geçti.
3. 1990: Meksika, gençler eleme turnuvasında yaş sınırını aşan dört futbolcuyu oynattığının tespit edilmesi üzerine 1990 Dünya Kupası’ndan çıkarıldı. FIFA bunun üzerine tüm Meksika milli takımlarına iki yıl boyunca uluslararası müsabakalardan men cezası verdi.
4. 1994: Şili, kaleci Roberto Rojas’ın Brezilya ile oynanan maç sırasında bir havai fişekle vurulmuş gibi yaparak sahte bir olay düzenlemesinin ortaya çıkmasının ardından eleme sürecinden ihraç edildi. Rojas, eldiveninde gizlediği bir jiletle kendi alnını kesmişti. Olayın sahte olduğu anlaşılınca Rojas ömür boyu futboldan men edildi ve Şili 1994 Dünya Kupası’ndan men edildi.
5. 1994: Yugoslavya, Yugoslavya Savaşları’nın başlamasının ardından Birleşmiş Milletler tarafından tüm spor organizasyonlarından men edildi. FIFA da 1994 Dünya Kupası’nın açılış maçından yalnızca birkaç hafta önce Yugoslavya’yı turnuvadan çıkardı.
6. 2022-2026: Rusya, 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından Dünya Kupası organizasyonlarından men edildi. Bu nedenle Rusya, hem 2022 hem de 2026 Dünya Kupası elemelerine katılamadı.